0

Jaqin Arupax Pachamamat aruskipawinakanx ist’ataxañapawa

Posted June 18th, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

Khaysa abril, 2010n urunakanx, 35n waranqh jila kullakanakaw, nä 140n suyu markanakatwa Cochapampa-Bolivian tantachasiwayapxi, Markanakan Amtawinakapa jach’añchawayapxi, mä jach’a amtawi tuqi aka Pachamamar jan walt’ayir askichxañataki. Nanakax kunayman mayacht’asitanakxamax ukankawayaptwa ukjamaraki ch’amañchawayapxaraktwa taqi uka amtawinakxa.

Uraqpachata arsuwinak uñacht’ayawxamasti, aka 17n irnaqawi t’aqanakatxa, Bolivia Jisk’a Markanak Mayacht’at Jach’a Suyusti, mä sapa arsusiwwa lurawayi, Cochabamban arsuwinaka, khaysa Grupo de Trabajo Especial sobre la Cooperacion a largo Plazo (GTE-CLP) aka Convenio Marco de Naciones Unidas sobre el Cambio Climaticorxama (CMNUCC). Ukjamipanwa khaya ALBA (Alianza Bolivariana de Nuestra America) UNASUR (Union de Naciones Suramericanas) ukanakan ch’amañchawipwa jiqxatawayaraki.

Ukjamipansti, wali llakitarakiw jikxatastan jan khaysa GTE-CLP qillqatanakap tuqinx jani Cochabamban amtawinak uñstatapatxa.

GTE-CLPn p’iqichirinakapasti (Zimbabwe, EEUUtuqinakata) qillqt’awayapxarakitaynawa, taqi kunatix Copenhague tuqin amtasiwayki taqi ukanaka, akanakasti janirarakiw Naciones Unidas tuqin uñakipt’atakisa.

Kuntix khaysa Cochabamba, taqi jaqi mayacht’awinakampi, jaya markankirinakampix, aruskipawir puriwayapkix ukx CMNUCC uñakipxañapaw sasaw sawayapta. Janiw wali amuyukiti uka amtawinak maysacht’ayañaxa. Ukjamarus Naciones Unidas ukax ist’añapapuniw markanankan amtawinakapxa aka jan walt’aw tuqitxa.

Jichhasti Naciones Unidas, ukjamarak Jilir arkir GTE-CLP irpirinakaruw amtayata, kuntix Acuerdo de los Pueblos ukanx amtawayki taqi ukanaka, khaysa Cancun tuqir apapxañapataki. Aka Jaqir Pachamamar arxatañ amtawinakasti akanakawa:

1. Aka 2013ni-2017nkamatakix khä qamir suyu markanakax uraqi tañuchir iwq’inakx chikataruw tukuyapxañanakapa, khaya Protocolo de Kioto amtarxama markanakapana, ukatsti jan aljañ-alasiñ sarawinakar sarxarusina.

2. 300 ppm ukjaruwa lupi qhatintawxa juk’aptayañaxaspa.

3. Pachamamampi suma qamasiñatakisti qalltañaxaspawa aka Uraqix jaqxam uñjatañap amuyumpi.

4. Nayrir jach’a suyu markanakaxa sum uñjapxañanakapa ukjamarak yäqapxañanakapa nayrir sartaskir suyunakaru, ukjamarak pachamamaru.

5. Jach’a Nayrir Suyu suyunakaxa sapa tunkatxa suxtampiw (6%) PIB uka tuqitxa irsupxañanakapa, uraq jan walt’awiru yanapañatakixa.

6. Taqi ch’uminakas quqanakas wali suma uñjataxañapawa, nas REDD-plus uka mayacht’awix uñjkix jay ukarxama, ukjamarus pata markanakat anqaxankir ji-kullakanakas imañ taypinkapxañanakapawa, janiw carbono ukarxam apnaqataxañapakit taqi kunasa.

7. Aka pueblos Indigenas ukanakax Declaración de las Naciones Unidas sobre los Derechos de los Pueblos Indígenas jay ukarxam uñjataxapxañanakapawa. Akax sañ munaskakiwa, taqi yatiñanakapas kuntix lurapxañanakapaki jupanak pachpa ukjamarak uraqinakapampisa, taqi yatiyawinakatsa ukankarxam uñjatapxañanakapawa

8. Jan kuna qullanakan achuwinakaw, ukjamarus manq’ax taqiniruw puriwi, kuntix lurapxañanakapaki, juk’amp ch’amañchatañapawa.

9. Ukjamarus khitinakatix uraqpachan Pachamaman jan wat’awip tuq yaqhawjanakar sarawayxapxixa jupanakax sum uñjatapxañanakapawa.

10. Taqiwjaruw Tribunal Internacional de Justicia Ambiental y Climática uka amuyux ch’iqitatayataxañapa.

11. Aka Pachamamar sum uñjañ amuyunakaxa ma Referendum Mundial tuqiw uñjataxañapa.

Conferencia Mundial de los Pueblos sobre Cambio Climático y los Derechos de la Madre Tierra tantachaw amuyunakaxa khaysa Bonn-Alemania tuqinx uñjatañapawa, aka Mayo 31ta khä Junio 11nkamanxa.

Ukjamatixa GTE-CLP ukax jani uraqpach jaqin arupa amuyawip ist’añ munkani ukjaxa akch’as walikaspati, janirakiw ukjamarus markar yäqkaspati.

Por Ruben Hilari Quispe

Español

Leave a Reply