Ancoraimes jan ukax aymaratx janq’ulaymes aka ayllux aka pashpa La Paz departamentonkiwa, ukax khaysa suyu Omasuyos uksatuqin utt’atawa, omasuyux pä seccionaniwa, Achacachimpi, ancoraimempiwa, ukat nayax qillqt’awa ancoraimes jani kuchkax janq’ulaymistuqita.
SUBIR FOTO
SUBIR MAPA
Janqulaymis markax quta lakxankiwa, ukhamarakiwa uka markax walja qullunakani, jawiranakani quqanakaniwa. Qullunakanx utjarakiwa kunayman t’isñanaka, kankllanaka, jichhunaka, juk-ampinakampiw utji. Ukhamarakiwa uka qullunakanx kunayman pampa qulu laqunakas utjarakiwa, uka laq-unakax aknirinakarakiwa, tiwula, añathuya, wisk’acha, liwrinaka, jararankhunaka, asirunaka, juk’ampinakampi. Maysatuqitx utjarakiw alaqpachan t’uyur jamach’inakasa, ukanakax aknirinakawa: paka, mamani, phichitanka, yakayaka, liqiliqi, khullu, p’isaqa, pili, tikitiki, pukupuku, juk’ampinakampi.
Maysatuqitx janq’ulaymix mä markawa segunta sección sutimp uñt’ata, uka markas wali jach’awa kimsaqallqu (8) katunanakani, ukjamarakiwa phisqa tunka suxta (56) ayllunakani. Kantunanakapax aknirikakarakiwa: makamaka, janq’ulaimis, muruqullu, sutalaya, ch’ixipampa, ch’uxña pata, phuq’äta, cajiata. Sapa mä kantunanx walja ayllunakanirakiwa.
Ujkarux uñacht’ayarakiñaniw janq’ulaymis markax qawqha jaqinakanisa sapa mayn kantunanakanxa.
SUBIR TABLA
Ilustración 1 habitantes de la población ancoraimes [1]
Aka jamuqt’anx uñjt’araktanwa jilpachax jaqinakax utjasipxarakiw kantun janq’ulaymis tuqina, ujakarux arktarakiwa kantun ch’ixipampa, qhipqhipankarakiw sutalayaxa.
Jilpachax qillqt’arakiñaniwa kantun janq’ulaimis tuqita, Kantun janq’ulamin ayllunakapax tunka suxtawa, uka ayllunakax aknirinakawa: ancoraimes(pueblo) ispaya grande, ispaya tocoli, ispaya lukimbaya, ispaya este, lluxllata grande, lluxllata tumuyu, lluxllata centro belen lluxllata laymini, turrini alta, turrini centro y baja, Zamora, pacharía, pacoma grande, chuñuña norte, sud calamarca, uknirinakawa.
Aka markan thuqt’awipax candelarinkiwa, pä ur saraqkipana febrero phaxsita, uküruw wali uksar aksarux thuqt’apxaraki, thuqurinakapax pusi jan kuchkax phisqa tamawa. Kimsa tam murinu, mä tam kapural, mä tam kullawa, ukhamarakiwa, yaqhip maranakax yaqha ayllunakatrakw jutapxir pashpa tamanakapampi thuqt’iri, ukanakax aknirinakarakiwa: wakawaka, mukululu, qinaqina, ukanakawa.
Yatiqaw tuqinx cantun anckuraimi tuqinx waja yatiqañ utanakaniwa, wali uñt’atax colegio ancoraimiwa sutipax akjamarakiwa “Colegio Humanístico Técnico Industrial Metodista Ancoraimes” aka yatiqañ uatax walja maranakanirakiwa, uka yatiqañ utat mistusax jach’a yatiqañ utanakar sarasax waljanirakiwa profisional ukhamanakaxaraki. Yatichirinakapax wali kust’atanakarakiwa, jilpachax jichhanakax yaticht’asipkarakiwa licenciados ukakanarakiwa. Uka yatiqañ utarux walja yatiqirinakarakiw purt’apx kunayman ayllunakata.
Yapuchau tuqinx yapucht’apxarakiwa kunayman achunaka, chuqi, apilla, isañu, ulluku, siwara, awina, jupha, tiriwu, jawasa, alwirija, juk’ampinakampi. Anchha thaya pachanx ch’uñrak wali ch’uñucht’asipkpachaxa,
Uywa tuqinsti uywt’apxarakiwa waka, uwija, khuchi, ukanakakrakw jilpachaxa, utanx uywasipxarakiwa phisi, añu, wallpa, uka markanakan jakasir jaqinakatakix wakax wali askipuniwa kunalaykutix wakampipuniw yapunakx satapxi, satañatakix nayraqatax pä wakw yukump waxratx ñich’antapxi, uka uywanakax janiw kikipakiti, utjiw kupi waka, ch’iqa waka. Kupi wakax kupixatpunw ñich’antayasispax janiw ch’iqaxatx ñich’yaskarakispati, jilpachax kupit lurir uywanakax urqunakawa. Ch’iqa wakax ch’iqaxatpunw ñich’ayasispax janiw kupixatx ñich’ayaskarakispati. ukatx armampiw nukhuntapxi, armax mä jiru chuntaniwa, ukatw yapu yapuchañatakix wakampiw iraramjayapx uksar aksaru, ukatx wakampirakiw satantapxi chuqi, apilla, siwara, awina, juk’ampinaka.
por; Jilata Edwin Usquiano Quispe
[1] POA POPULARIZADO 2004: “GUBIERNO MUNICIPAL DE ANCORAIMES 2da sección de la provincia Omasuyos La Paz Bolivia”: Ancoraimes. 2004. 10
