DICHOS (SÄWINAKA)

Posted July 9th, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

Los dichos andinos tienen la facultad de mostrar la realidad de una vivencia, porque reflejan las experiencias y conocimientos de las personas. El “sawi” tiene una similitud con refranes, pero en el contexto andino éste posee un valor de solidaridad y cooperación en la vida cotidiana.

Por otro lado, en la cultura andina los säwis tienen un significado connotativo que predice acerca del futuro. Las predicciones pueden ser buenas o malas. Asimismo están relacionadas con “iwxa” que significa consejo o recomendación de las personas mayores (amayt’as u otros). También puede ser de padres hacia los hijos o hijas para que ellos sean personas de bien. En el contexto andino, las expresiones de “säwis e iwxas” generalmente se usan en las “irpqas” (la pedida de manos) o durante las celebraciones de bodas.

SÄWINAKA (DICHOS ANDINOS)

Janiw uta punkur qunuñati, jaqiw k’arintasir siwa.
No se debe sentar en la puerta, quien lo hace suele ser calumniado.

Janiw yuqall wawarux warmi isimp isyañati, warmin nuwañayriw siwa.
No hay que vestirle con ropa de mujer a un niño, dice que suele ser un mandilón.
Janiw yuqall wawarux phukhux jallpayañati, ijma warmiw munir siwa.
No hay que permitir que un varón lamba la olla, dice que suele ser enamorado por una mujer viuda.

Laq’utas ch’inqhatas marka masisaw askixa.
Cuales quiera sea su apariencia, siempre es bueno la persona del pueblo.

Qamirïñax urpukiw ch’iwikiwa, jan utjiriniñaw wiñayataki.
Ser rico es como la aparición de la nube y sombra, pero ser pobre dura muchos años.

Cuca akhullirix janiw k’umiñati, jinchuniw siwa.
No se desprecia al que masca la coca, porque más adelante suele mascar la coca quien lo desprecia.

Janiw qinayax uñch’ukiñati, ch’ama jathïñaw siwa.
No se mira a las nubes, uno suele tener la flojera.

Janiw k’anwax lunthatasiñati, quri lunthatasiwïw siwa.
No se debe robar los huevos, hacerlo es como robar el oro.

Imill wawarux janiw jach’a ch’uñux manq’ayañati, jach’a chachaw munir siwa.
No es bueno hacer comer chuño grande a las niñas, suele ser enamorada por un hombre de estatura elevada.

Por: Elena López y Martin Canaviri

JALLALL 5518 MACHAQ MARA!!

Posted June 21st, 2010 in Uncategorized by Ruben Hilari

TIWANAKU, INTI PUNKU

JAQI ARU TAMACHAWIXA, TAQINIRUSA MÄ JACH’A JALLALLT’AWI AKA MACHAQ URUN PURT’AYANITAPXTAWA.

Taqi amuyunakasa, amtawinakasa, uñtawinakasa, lup’iwinakasa, wakicht’awinakasa aka maranxa phuqhasikpanaya. Nayraqatar aymaranakxama, ukjamarak uraq jaqinakxamax nayrar sarantasipkakiñani qhip nayr uñtasa, jan chuym pist’ayasisa.

MAYAMPIS JALLALLAKIPUNIPAYA TAQINIMPISA.

People’s Voices Must be Heard in Climate Negotiations

Posted June 18th, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

In April 2010 more than 35,000 people from 140 countries gathered in Cochabamba, Bolivia and developed the historic Cochabamba People’s Agreement a consensus-based document reflecting substantive solutions to the climate crisis. We, the undersigned organizations, both participated in and/or supported this historic process.

Reflecting the voices of global civil society and the agreements reached in 17 working groups, the Plurinational State of Bolivia made an official proposal, comprised of the core components of the Cochabamba People’s Agreement, to the Ad Hoc Working Group on Long-term Cooperative Action (AWG-LCA) under the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). Since then, the accord has gained support and recognition by various nations and regional bodies including ALBA (Bolivarian Alliance of Our Americas) and UNASUR (Union of South American Nations).

We are therefore deeply concerned that the new text proposed in the AWG-LCA as a basis for climate change negotiations does not reflect any of the main conclusions reached in Cochabamba.

The Chair and the Vice Chair of the AWG-LCA (from Zimbabwe and the United States respectively) have instead incorporated all of the proposals of the Copenhagen Accord, which does not even have the consensus of the United Nations.

We urge the UNFCCC to embrace the conclusions reached by social movements, indigenous peoples and international civil society in Cochabamba. It is both undemocratic and non-transparent to exclude particular proposals from the negotiations, and it is imperative that the United Nations listens to the global community on this issue critical to humanity.

We call on all countries in the United Nations, and in particular the President and Vice-President of the AWG-LCA, to include the core conclusions of the Cochabamba People’s Accord in the negotiations in the run-up to Cancun. These life- and earth-saving proposals include:

1. A 50% reduction of domestic greenhouse gas emissions by developed countries for the period 2013-2017 under the Kyoto Protocol, domestically and without reliance on market mechanisms.

2. The objective of stabilizing greenhouse gas concentrations at 300ppm.

3. The need to begin the process of considering the proposed Universal Declaration on the Rights of Mother Earth to reestablish harmony with nature.

4. The obligation of developed countries to honor their climate debt toward developing countries and our Mother Earth.

5. The provision of financial resources equal to 6% of GDP by developed countries to help confront the climate change crisis.

6. The creation of a mechanism for the integral management and conservation of forests that, unlike REDD-plus, respects the sovereignty of states, guarantees the rights and participation of indigenous peoples and forest dependent communities, and is not based on the carbon market regime.

7. The implementation of measures for recognizing the rights of Indigenous peoples must be secured in accordance with the United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples and applicable universal human rights instruments and agreements. This includes respect for the knowledge and rights of indigenous peoples; their rights to lands, territories and resources, and their full and effective participation, with their free, prior and informed consent.

8. The incentivizing of models of agricultural production that are environmentally sustainable and that guarantee food sovereignty and the rights of indigenous peoples and small-scale farmers.

9. The protection and recognition of the rights and needs of forced climate migrants.

10. The promotion of the establishment of an International Climate and Environmental Justice Tribunal.

11. The consideration of a World Referendum on Climate Change that allows the people to decide what will be done about this issue, which is of vital importance to the future of humanity and Mother Earth.

We demand that the conclusions established by the World People’s Conference on Climate Change and the Rights of Mother Earth, which protect life and Mother Earth, be incorporated into the negotiating text during the negotiations in Bonn, Germany, from May 31st to June 11th, 2010.

There cannot be an equitable, transparent, and inclusive negotiation process, nor true solutions to the urgency of the climate crisis, if the AWG-LCA negotiating text ignores the voices of the peoples of the world that the negotiators should be representing.

For: Ruben Hilari Quispe

La voz de los pueblos debe ser oída en las negociaciones climáticas

Posted June 18th, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

En abril de 2010 más de 35.000 personas de 140 países se reunieron en Cochabamba, Bolivia y desarrollaron el histórico Acuerdo de los Pueblos, un documento basado en el consenso, que refleja las soluciones sustanciosas a la crisis climática. Nosotros, las organizaciones abajo firmantes, participamos y/o apoyamos este proceso histórico.

Como reflejo de las voces de la sociedad civil global y los acuerdos alcanzados en 17 grupos de trabajo, el Estado Plurinacional de Bolivia hizo una propuesta oficial, compuesta por los componentes centrales del Acuerdo de los Pueblos de Cochabamba, al Grupo de Trabajo Especial sobre la Cooperación a Largo Plazo (GTE-CLP) en el marco del Convenio Marco de Naciones Unidas sobre el Cambio Climático (CMNUCC). Desde entonces, el acuerdo ha ganado el apoyo y el reconocimiento de diversas naciones y organismos regionales como el ALBA (Alianza Bolivariana de Nuestra América) y UNASUR (Unión de Naciones Suramericanas).

Por consiguiente, nos preocupa profundamente que el nuevo texto propuesto en el GTE-CLP como base para negociaciones climáticas no refleja ninguna de las principales conclusiones alcanzadas en Cochabamba.

El Presidente y el Vicepresidente del GTE-CLP (de Zimbabwe y los Estados Unidos, respectivamente) han incorporado en su lugar, todas las propuestas del Acuerdo de Copenhague, que ni siquiera tiene el consenso de las Naciones Unidas.

Instamos a la CMNUCC a adoptar las conclusiones alcanzadas por los movimientos sociales, pueblos indígenas y sociedad civil internacional en Cochabamba. Es a la vez antidemocrático y poco transparente excluir determinadas propuestas de las negociaciones, y es imperativo que las Naciones Unidas escuche a la comunidad mundial sobre este problema crítico para la humanidad.

Hacemos un llamado a todos los países de las Naciones Unidas y, en particular al Presidente y el Vicepresidente del GTE-CLP, a fin de incluir las conclusiones fundamentales del Acuerdo de los Pueblos en las negociaciones en el periodo previo a Cancún. Estas propuestas de preservación de la vida y la tierra incluyen:

1. Una reducción del 50% de las emisiones internas de gases de efecto invernadero por parte de los países desarrollados para el periodo 2013-2017 en virtud del Protocolo de Kioto, a nivel nacional y sin depender de los mecanismos de mercado.

2. El objetivo de estabilizar las concentraciones de gases de efecto invernadero a 300 ppm.

3. La necesidad de iniciar el proceso de considerar la propuesta de Declaración Universal sobre los Derechos de la Madre Tierra para restablecer la armonía con la naturaleza.

4. La obligación de los países desarrollados a que honren su deuda climática hacia los países en desarrollo y a nuestra Madre Tierra.

5. El suministro de recursos financieros equivalente al 6% del PIB de los países desarrollados para ayudar a enfrentar la crisis del cambio climático.

6. La creación de un mecanismo para la gestión integral y la conservación de los bosques que, a diferencia de REDD-plus, respete la soberanía de los Estados, garantice los derechos y participación de los pueblos indígenas y comunidades dependientes de los bosques, y no este basado en el régimen del mercado de carbono.

7. La implementación de medidas para reconocer los derechos de los pueblos indígenas deben ser garantizados de conformidad con la Declaración de las Naciones Unidas sobre los Derechos de los Pueblos Indígenas y los instrumentos y acuerdos universales de derechos humanos. Esto incluye el respeto por los conocimientos y los derechos de los pueblos indígenas, sus derechos a las tierras, territorios y recursos, y su participación plena y efectiva, con su consentimiento libre, previo e informado.

8. El incentivar los modelos de producción agrícola que sean ambientalmente sostenibles y que garanticen la soberanía alimentaria y los derechos de los pueblos indígenas y los pequeños agricultores.

9. La protección y el reconocimiento de los derechos y necesidades de los migrantes forzados por causas climáticas.

10. La promoción de la conformación de un Tribunal Internacional de Justicia Ambiental y Climática.

11. La consideración de un Referéndum Mundial sobre el Cambio Climático que permita al pueblo decidir que se hará sobre este problema, que es de vital importancia para el futuro de la humanidad y la Madre Tierra.

Exigimos que las conclusiones establecidas por Conferencia Mundial de los Pueblos sobre Cambio Climático y los Derechos de la Madre Tierra, que protegen la vida y la Madre Tierra, sean incorporadas al texto de negociación durante las negociaciones en Bonn, Alemania, del 31 Mayo al 11 Junio 2010.

No puede haber un proceso de negociación equitativa, transparente e incluyente, ni verdaderas soluciones a la urgencia de la crisis climática, si el texto de negociación del GTE-CLP ignora las voces de los pueblos del mundo cuyos negociadores deberían representar.

Por: Ruben Hilari Quispe

Ingles

Jaqin Arupax Pachamamat aruskipawinakanx ist’ataxañapawa

Posted June 18th, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

Khaysa abril, 2010n urunakanx, 35n waranqh jila kullakanakaw, nä 140n suyu markanakatwa Cochapampa-Bolivian tantachasiwayapxi, Markanakan Amtawinakapa jach’añchawayapxi, mä jach’a amtawi tuqi aka Pachamamar jan walt’ayir askichxañataki. Nanakax kunayman mayacht’asitanakxamax ukankawayaptwa ukjamaraki ch’amañchawayapxaraktwa taqi uka amtawinakxa.

Uraqpachata arsuwinak uñacht’ayawxamasti, aka 17n irnaqawi t’aqanakatxa, Bolivia Jisk’a Markanak Mayacht’at Jach’a Suyusti, mä sapa arsusiwwa lurawayi, Cochabamban arsuwinaka, khaysa Grupo de Trabajo Especial sobre la Cooperacion a largo Plazo (GTE-CLP) aka Convenio Marco de Naciones Unidas sobre el Cambio Climaticorxama (CMNUCC). Ukjamipanwa khaya ALBA (Alianza Bolivariana de Nuestra America) UNASUR (Union de Naciones Suramericanas) ukanakan ch’amañchawipwa jiqxatawayaraki.

Ukjamipansti, wali llakitarakiw jikxatastan jan khaysa GTE-CLP qillqatanakap tuqinx jani Cochabamban amtawinak uñstatapatxa.

GTE-CLPn p’iqichirinakapasti (Zimbabwe, EEUUtuqinakata) qillqt’awayapxarakitaynawa, taqi kunatix Copenhague tuqin amtasiwayki taqi ukanaka, akanakasti janirarakiw Naciones Unidas tuqin uñakipt’atakisa.

Kuntix khaysa Cochabamba, taqi jaqi mayacht’awinakampi, jaya markankirinakampix, aruskipawir puriwayapkix ukx CMNUCC uñakipxañapaw sasaw sawayapta. Janiw wali amuyukiti uka amtawinak maysacht’ayañaxa. Ukjamarus Naciones Unidas ukax ist’añapapuniw markanankan amtawinakapxa aka jan walt’aw tuqitxa.

Jichhasti Naciones Unidas, ukjamarak Jilir arkir GTE-CLP irpirinakaruw amtayata, kuntix Acuerdo de los Pueblos ukanx amtawayki taqi ukanaka, khaysa Cancun tuqir apapxañapataki. Aka Jaqir Pachamamar arxatañ amtawinakasti akanakawa:

1. Aka 2013ni-2017nkamatakix khä qamir suyu markanakax uraqi tañuchir iwq’inakx chikataruw tukuyapxañanakapa, khaya Protocolo de Kioto amtarxama markanakapana, ukatsti jan aljañ-alasiñ sarawinakar sarxarusina.

2. 300 ppm ukjaruwa lupi qhatintawxa juk’aptayañaxaspa.

3. Pachamamampi suma qamasiñatakisti qalltañaxaspawa aka Uraqix jaqxam uñjatañap amuyumpi.

4. Nayrir jach’a suyu markanakaxa sum uñjapxañanakapa ukjamarak yäqapxañanakapa nayrir sartaskir suyunakaru, ukjamarak pachamamaru.

5. Jach’a Nayrir Suyu suyunakaxa sapa tunkatxa suxtampiw (6%) PIB uka tuqitxa irsupxañanakapa, uraq jan walt’awiru yanapañatakixa.

6. Taqi ch’uminakas quqanakas wali suma uñjataxañapawa, nas REDD-plus uka mayacht’awix uñjkix jay ukarxama, ukjamarus pata markanakat anqaxankir ji-kullakanakas imañ taypinkapxañanakapawa, janiw carbono ukarxam apnaqataxañapakit taqi kunasa.

7. Aka pueblos Indigenas ukanakax Declaración de las Naciones Unidas sobre los Derechos de los Pueblos Indígenas jay ukarxam uñjataxapxañanakapawa. Akax sañ munaskakiwa, taqi yatiñanakapas kuntix lurapxañanakapaki jupanak pachpa ukjamarak uraqinakapampisa, taqi yatiyawinakatsa ukankarxam uñjatapxañanakapawa

8. Jan kuna qullanakan achuwinakaw, ukjamarus manq’ax taqiniruw puriwi, kuntix lurapxañanakapaki, juk’amp ch’amañchatañapawa.

9. Ukjamarus khitinakatix uraqpachan Pachamaman jan wat’awip tuq yaqhawjanakar sarawayxapxixa jupanakax sum uñjatapxañanakapawa.

10. Taqiwjaruw Tribunal Internacional de Justicia Ambiental y Climática uka amuyux ch’iqitatayataxañapa.

11. Aka Pachamamar sum uñjañ amuyunakaxa ma Referendum Mundial tuqiw uñjataxañapa.

Conferencia Mundial de los Pueblos sobre Cambio Climático y los Derechos de la Madre Tierra tantachaw amuyunakaxa khaysa Bonn-Alemania tuqinx uñjatañapawa, aka Mayo 31ta khä Junio 11nkamanxa.

Ukjamatixa GTE-CLP ukax jani uraqpach jaqin arupa amuyawip ist’añ munkani ukjaxa akch’as walikaspati, janirakiw ukjamarus markar yäqkaspati.

Por Ruben Hilari Quispe

Español

WAT’AXATA MARKAN UTT’ASITAPA

Posted June 10th, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

Akhamsas Vicente Gutiérrez tatax arxayt’awayistu: Aka markarux khaysa jaya markatw awatirinakax jutapxatäna, ukat ukanakay aka mark apnaqapxataynaxa. Aka markan chiqa sutipax WAT’AQTAT satänwa, aka sutix jutiw mä uraq jilaqatata. Kunatix aka markax quta iram tuqin mayj wit’uqtatänkiwa, ukat aka sutx utt’ayapxarakitäna, watt’aqta (Hutajata) saw sutiñchxapxaraki.
images
Nayrapachax aka ayllunx kimsa tunk phisqan jaqinakakiw utjäna, jupanakarux kulunu sasaw sutinchapxirïna. Aka jisk’a markanx nayrapachanx utanakapax wali mä mayakinw utjirïna ukhamarus wali jayankapxänwa. Ukat jisk’a ayllunakax utjapunirakïnwa, ukanakax akanakawa: Taxara, Suwañaka, Chhilaya, Jisk’a sunq’achi, Jachakach Taxara ukhamarak Wat’axata.

Ukat qhiparux uka jisk’a ayllunakax mä markarukiw tukuwayxi, ukhamarus Bolivia markan uñt’atañatakix kunayman papilanak jikikiptayañanäwa, ukatakix taqiniw ch’amtawayapxta. Ukham aka markax utt’asiwayi, ukhamarus aka markarux nayrpun ullañ qillqañ yatxatañax purini, janïr reforma agraria utt’askipan jilïr awatir p’iqiñchirinakax kaysa Canadá jach’a marka uksat waranq llatunk patak pusin maran ullan qillqañ yatxatañatakix yatichirinak puriyanipxatäna.

Ukham sasaw aka jilïr awkix arxayt’awayistu, akat qhipanakarus yatxatawayaskakiñaniw wat’axata markan utt’asiwayatapatxa.

Por: Leandro Quispe Quispe

VOICES SUMMIT 2010- ARUSKIPT’ASIPXANANAKASAKIPUNIRAKISPAWA

Posted May 7th, 2010 in Uncategorized by Ruben Hilari

"Uraqpachat Tantachawi"

GLOBAL VOICESAT TANTACHASIRINAK, KHAYSA SANTIAGO-CHILE MARKANA

Walja jilanak kullakanakawa, taqi tuqit purt’anisina walpunwa arst’awayapxi kunjamsa Internet tuqix taqiwjaru puritaspa.

Unakipt’awayapxamaya.

Jamuqanaka

WAWANAKAN URUPA

Posted May 3rd, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

Wawanakan Urupa CEDEIN Kimsïr Janq'u T'aqa
Tunka payan urunak abril phaxsit saraqatarux (12 de abril) “Wawanakan Urupaw” Kullasuy Markan (Bolivia) amtasïnxa. Uka ur purinipanx taqi yatiqañ utanakanaw jisk’a wawanakatak mä phunchäw wakiyapxänxa. Uka urunx imill wawas yuqall wawas wali q’ayacht’atapuniw jikxatasirakïnxa. Yatichirinakamp jilïr yatiqirinakampi, ukat awk taykanakas walipuniw kunayman waxt’äwinak alawsin wawanakar churapxarakïnxa.

Yatichirimpi,  jisk'a, wayn tawaqanakampi, CEDEIN uka yatiqañ utana,2010.
Ukat sipan CEDEIN uka privado yatiqañ utanx kimsïri janq’u secundaria t’aqañ yatiqirinakax mayïr janq’u básico uka t’aqan yatiqirinakatakiw mä jisk’a phunchäw wakt’ayapxänxa. Aka q’ayacht’äwix niya llätunk urasaruw yatiqañ uta uyupan qalltasirakïnxa. Qalltasinx sapa jilïr yatiqirinakarakiw jisk’a yatiqir wawanak irpt’asit kursunakapar makhatxapxarakïnxa.
JIsk'a Wawanaka, CEDEIN yatiqañ utuna, 2010

Curso manqhin jikxatasisaxa, kunayman tuqitarakiw wawanakar larupxäna. Mä k’usillus utjarakïnwa. Ukham wal kusisiwsin chocolate, pastel ukanakrak umapxänxa. Ukat kusisiñ phunchäw tukuyañatakix sapa wawarurakiw pä jisk’a wayuñar muxsa ch’umuñanaka, manq’añanaka, ukat yaqhanakamp kun jilïr yatiqirinakax churapxarakïnxa. Curso manqhit mistusaxa, yatiqañ uyunrak taqi wawanakar anatayapxäna, thuqhuyapxäna ukham wal kusisiyapxäna.
Centro de Educación Integral 6 de Marzo (CEDEIN) uka yatiqañ utanx pusi maraw aymar arux yatichasiskaraki.

Por: Martin Canaviri Mamani

AFROBOLIVIANO SAT JAQIN SARNAQAWIPA

Posted April 29th, 2010 in Uncategorized by Antonio Quispe

Bolivia markaruxa, Colonia pachan khayasa África jaya anqa
markat (Angola, Congo, Benguela ukhamarak Biafra ) sat markanakatwa,
ch’iyar janchin jaqinak apanitapxatayna. Niyapun ( colonia 1825
) tukuypachanxa, África anqa markatxa, kimsa tunk waranqa (30.000)
ukja ch’iyar janchin jaqinak Bolivia markar apanipxatayna.
odsvaf-bg[1]
Ch’iyar janchin jaqinakxa, Caribe, Panamá, Colombia, ukhamarak
Perú uksa jaqi alakipañ thaknamaw apanipxatayna. Uka qhipatx
ch’iyar janchin jaqinak alakipañasa, Buenos Aires Argentina uksa
markan jist’arataxatayna.

Maysat jamasat qhanat ch’iyar janchin jaqinakx juk’at waljat
apanipxatayna. Ukhamat Afro sat jaqinakx markasan waljan
utjawayxi.

Awyayala markar ukharak Bolivia markar apanit ch’iyar janchin
jaqinakaxa, africa uksatuq markat kunayman sarawip apanipxatäna.
Ukhamarak kast kast aru arsurinakaw jutapxatäna.

Bantú sat sarawiw juk’ampis awyayala markan ukhamarak Bolivia
markans wali ch’amamp sartawayatayna. Bantú sarawixa, mayni
sarawinakat sipans wali yäqatawa. Kunatix kunayman lurawinak
yatipxatayna, sisnawa, maymay jirunak chulljayaña, yapuchaña,
uywachaña, kunayman wasa uywanak katuñ yatipxatqayna: maysatxa,
marka apnaqawipas mayjarakitaynawa.

África anqa markat Bozales sutin ch’iyar janchin jaqinakax
P’utuqsi qhuya minanakaruw wali ch’am ch’irwsut irnaqañar
khitatapxiritaynawa. Jirunak chulljayawina, sinsill qullqi
lurawinakanw wali ch’am tukus irnaqapxiritayna. P’utuqsi qhuya
minanakanxa, wali ch’am ch’irwsut qhuyan wali t’aqhisïw
utjatapat ch’iyar janchin jaqinakax waljanw jiwarjapxatayna.

Ukham jan walt’awinak utjipanwa, yunkas asintanakaruxa, inal
mama, Café ukhamarak yaqha achunak yapuchapxañapatakiw ch’iyar
janchin jaqinakarux aljkatapxatayna.
Ukat yunkas asint jach’a utanakan ch’iyar janchin t’aqhisir jaq
sat jaqinakaxa, aka (reforma agraria 1952) maranakan wali ch’am
tukus irnaqapxatayna.

Ch’iyar janchin jaqinakan arupasa, qamawipasa, amuyupasa, marka
sarnaqaw taypitxa, janiw uñt’atakiti. Ch’iyar janchin jaqinakax
yanqhachir jaqinakat qhispitañatakix wali sayt’asisaw
ch’axwapxatayna. Nayra pachan Tupak Katar jilatamp chikaw Español
q’ara janqu jaqinakamp wali ch’axwapxatayna. Uksanxa mä qhawqha
chiyar janchin jaqinakax artilliru, jan ukax fusilero, jall
ukhamaw jiwas jaqi masisat sayt’apxatayna.

Kunapachatï, khaya 1825 maran República ut’asiwaykan uka
pachanwa, Simón Bolívar sat jaqixa, t’aqhisir jaqinakan
qhisphitapxañapatakixa, mä amta apsutayna. Khipa jilïr marka
irpirinakaxa, janiw uka amt phuqhawayapkataynati. Manuel Isidoro
Belzú jilïr irpirikan khaya 1851 uka maranwa, t’aqhisir sat
jaqinakatak chiqpach qhisphiyañax utjawayxatayna. Ukats janipuniw
t’aqhisir jaqinakatakix chiqpach qhisphiyatañax utjkataynati.

Qillqiri: Leandro Quispe Quispe

Twitter Aymarata

Posted April 18th, 2010 in Videos Sub Titulados by Eddie